Czy mogę prowadzić firmę w trakcie restrukturyzacji?

Zarząd własny w restrukturyzacji - zasada ustawowa

Restrukturyzacja to procedura naprawcza, nie likwidacyjna. Ustawodawca świadomie odróżnił ją od upadłości - w upadłości syndyk przejmuje majątek i zarząd, w restrukturyzacji zarząd w wielu przypadkach pozostaje po stronie dłużnika.

Zasada ogólna została wyrażona w dwóch najważniejszych z tego punktu widzenia przepisach:

• Art. 66 ust. 1 p.r. - „Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych dłużnika". Firma nadal istnieje w obrocie, zachowuje numer REGON, NIP, wpis do KRS lub CEIDG.
• Art. 67 ust. 1 p.r. - zarząd własny jest regułą, utrata zarządu - wyjątkiem.

Zmienia się jedna rzecz: od dnia otwarcia postępowania firma występuje w obrocie pod dotychczasową nazwą z dodaniem oznaczenia „w restrukturyzacji" (art. 66 ust. 2 p.r.). To jedyna widoczna dla wszystkich zmiana statusu firmy - w nagłówku dokumentów i korespondencji.

W jakich trybach zachowasz zarząd nad firmą?

Ustawa wyodrębnia cztery tryby restrukturyzacji (art. 2 p.r.), różniące się zakresem zarządu dłużnika:

PZU - zarząd bez ograniczeń

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) daje dłużnikowi najszerszą autonomię funkcjonowania w trakcie restrukturyzacji. Art. 36 ust. 1 p.r. stanowi wprost: „Zawarcie umowy z nadzorcą układu nie ogranicza dłużnika w zarządzie jego majątkiem".

Dłużnik podejmuje decyzje samodzielnie. Nadzorca układu współpracuje z nim przy tworzeniu planu restrukturyzacyjnego, spisu wierzytelności i propozycji układowych - ale nie ma prawa wetowania czynności zarządu.

Wyjątek stanowi postępowanie w ramach PZU 2.0 z obwieszczeniem w KRZ (Krajowym Rejestrze Zadłużonych). Po dokonaniu obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w KRZ (art. 226a p.r.) sytuacja zmienia się - przez okres do 4 miesięcy nadzorca układu wykonuje uprawnienia nadzorcy sądowego (art. 226d p.r.). W tym okresie obowiązują już reguły zarządu pod nadzorem, analogiczne jak w PPU i PU.

PPU i PU - zarząd własny pod nadzorem

W przyspieszonym postępowaniu układowym (PPU) i postępowaniu układowym (PU) obowiązuje model zarządu własnego pod nadzorem. Dłużnik dalej kieruje firmą, ale nadzorca sądowy monitoruje jego działania i raportuje co miesiąc sędziemu-komisarzowi (art. 31 p.r.).

Reguła dla tych dwóch trybów wynika z art. 39 ust. 1 p.r. - o tym szerzej w kolejnej sekcji.

Czynności zwykłego zarządu vs czynności przekraczające zwykły zarząd

To rozróżnienie jest kluczowe dla zrozumienia, co możesz robić samodzielnie, a co wymaga zgody, jeśli przeprowadzana jest restrukturyzacja firmy.

Art. 39 ust. 1 p.r. stanowi: „Po powołaniu nadzorcy sądowego dłużnik może dokonywać czynności zwykłego zarządu. Na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymagana jest zgoda nadzorcy sądowego, chyba że ustawa przewiduje zezwolenie rady wierzycieli".

Czynności zwykłego zarządu - robisz bez pytania

Ustawa nie definiuje tej kategorii precyzyjnie, ale praktyka sądowa i doktryna są ustalone. Zwykły zarząd to codzienne, rutynowe czynności prowadzenia przedsiębiorstwa, które mogą obejmować:

• sprzedaż towarów i świadczenie usług w ramach podstawowej działalności,
• wystawianie faktur,
• przyjmowanie płatności,
• zakup materiałów, surowców, usług niezbędnych do bieżącej działalności,
• wypłatę wynagrodzeń pracownikom,
• płacenie bieżących rachunków (media, czynsz, telekomunikacja),
• drobne remonty, konserwacja sprzętu,
• rutynową korespondencję z kontrahentami,
• prowadzenie księgowości i rozliczeń podatkowych.

Te czynności nie wymagają zgody nadzorcy. Firma funkcjonuje normalnie.

Czynności przekraczające zwykły zarząd - wymagają zgody

Czynności przekraczające zwykły zarząd to decyzje, które istotnie zmieniają sytuację majątkową przedsiębiorstwa lub wykraczają poza jego rutynową działalność. W praktyce mieszczą się tu m.in.:

• sprzedaż lub obciążenie nieruchomości,
• zbycie zorganizowanej części przedsiębiorstwa,
• zaciągnięcie kredytu lub pożyczki znacznej wartości,
• udzielenie poręczenia, gwarancji lub ustanowienie zabezpieczenia na majątku firmy,
• zawarcie umowy nietypowej, długoterminowej lub o znacznej wartości,
• darowizny,
• przystąpienie do spółki, objęcie udziałów.

Dla tych czynności wymagana jest zgoda nadzorcy sądowego. Zgoda może być udzielona przed czynnością lub następczo – po niej w terminie 30 dni od dokonania czynności (art. 39 ust. 1 p.r.).

Jeśli czynność przekraczająca zwykły zarząd zostanie dokonana bez wymaganej zgody, będzie nieważna. To nie jest formalność - brak zgody oznacza, że umowa nie wywiera skutków prawnych.

Kontynuacja działalności - jak wygląda firma w restrukturyzacji?

Otwarcie restrukturyzacji nie zatrzymuje działalności firmy. Przeciwnie - ustawodawca stworzył mechanizmy, które mają zapewnić jej płynne funkcjonowanie w okresie naprawy. Są to:

• Ochrona umów kluczowych (art. 256 ust. 2 p.r.) - od dnia otwarcia postępowania kontrahenci nie mogą wypowiedzieć umów o podstawowym znaczeniu dla prowadzenia przedsiębiorstwa z powodu samej restrukturyzacji ani niepłacenia należności objętych układem. Dotyczy to w szczególności umów najmu, dzierżawy, leasingu, kredytu, ubezpieczenia, umów z dostawcami mediów.
• Zawieszenie egzekucji - egzekucja z majątku wchodzącego do masy układowej (sanacyjnej) ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania (art. 259 p.r.; w sanacji - art. 312 p.r.). Komornik nie może już zajmować kolejnych rachunków ani windykować długów objętych układem.
• Stabilność pracowników - stosunki pracy pozostają w mocy. W sanacji (art. 300 p.r.) uprawnienia w zakresie restrukturyzacji zatrudnienia wykonuje zarządca, ale pracownicy nie tracą automatycznie pracy, ale reguły zatrudnienia mogą ulec zmianie (m.in. skrócone terminy wypowiedzenia).
• Obsługa klientów i kontrahentów - firma wystawia faktury, przyjmuje płatności, realizuje zamówienia. Musi natomiast regulować na bieżąco zobowiązania powstałe po dniu otwarcia postępowania - w postępowaniu układowym i sanacyjnym utrata tej zdolności jest ustawową przesłanką umorzenia postępowania (art. 326 ust. 2 p.r.; domniemanie po 30 dniach opóźnienia).

Postępowanie sanacyjne - wyjątek od reguły zarządu własnego

Sanacja to jedyny tryb, w którym zarząd co do zasady przechodzi na zarządcę sądowego. Art. 288 ust. 2 p.r. stanowi: „sąd odbiera zarząd własny dłużnikowi i wyznacza zarządcę".

Logika tego rozwiązania jest prosta: sanacja obejmuje głęboką interwencję operacyjną - redukcję zatrudnienia, odstąpienie od umów, sprzedaż nierentownych składników majątku. Te działania wymagają niezależnego profesjonalisty, a nie kontynuacji dotychczasowych decyzji właścicielskich, które z reguły doprowadziły firmę do kryzysu.

Ustawa przewiduje jednak furtkę. Zgodnie z art. 288 ust. 3 p.r.: „Jeżeli skuteczne przeprowadzenie postępowania sanacyjnego wymaga osobistego udziału dłużnika lub jego reprezentantów, a jednocześnie dają oni gwarancję należytego sprawowania zarządu, sąd może zezwolić dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie nieprzekraczającym zakresu zwykłego zarządu".

W praktyce sąd wyraża taką zgodę, gdy:

• osoba właściciela/zarządu jest kluczowa dla utrzymania kontraktów i relacji z klientami,
• know-how biznesowy jest ściśle powiązany z osobistym zaangażowaniem dłużnika,
• dłużnik wykazuje współpracę i daje gwarancje należytego zarządu.

Sąd może jednak cofnąć to zezwolenie w każdym momencie, jeżeli dłużnik naruszy prawo, nie da gwarancji wykonania układu lub nie będzie wykonywał poleceń sędziego-komisarza (art. 288 ust. 3 w związku z art. 239 ust. 1 p.r.).

Kiedy sąd może odebrać zarząd w PPU lub PU?

Nawet w trybach, w których zarząd własny jest regułą, sąd zachowuje narzędzie pozwalające na odebranie przedsiębiorcy zarządu. Art. 239 ust. 1 p.r. pozwala sądowi uchylić zarząd własny dłużnika i ustanowić zarządcę, jeżeli:

• dłużnik, chociażby nieumyślnie, naruszył prawo w zakresie sprawowania zarządu z pokrzywdzeniem wierzycieli,
• oczywiste jest, że sposób sprawowania zarządu nie daje gwarancji wykonania układu,
• dłużnik nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza lub nadzorcy sądowego.

Praktyczny wniosek: zarząd własny to przywilej, który można utracić. Stąd duże znaczenie współpracy z nadzorcą sądowym i transparentności wobec sądu. Nadzorca składa co miesiąc sprawozdanie, w którym raportuje m.in. „czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, na które nadzorca sądowy wyraził zgodę" (art. 31 ust. 2 pkt 3 p.r.) - i oczywiście te, na które zgody nie wyraził.

Jeśli obawiasz się utraty zarządu nad własną firmą, ale z drugiej strony grozi Ci bankructwo, zwróć się do specjalistów ASK Legal, dla oceny bieżącej sytuacji i wskazania możliwych dróg restrukturyzacji.