Koniec z mediami społecznościowymi dla dzieci. Rząd pokaże szczegóły jeszcze w tym tygodniu?

Szefowa MEN, Barbara Nowacka, potwierdziła, że klub Koalicji Obywatelskiej jest gotowy do przedstawienia kierunkowych rozwiązań dotyczących ograniczenia dostępu do mediów społecznościowych dla dzieci i młodzieży poniżej 15. roku życia. Projekt ma charakter poselski i powstaje z inicjatywy Nowackiej oraz Roman Giertych. Zgodę na jego opracowanie wyraziło już kolegium klubu KO.

Chodzi o ustawowe wprowadzenie bariery wiekowej, która uniemożliwiłaby korzystanie z platform społecznościowych osobom poniżej 15 lat. W praktyce oznaczałoby to koniec legalnego dostępu do takich serwisów jak Instagram czy TikTok dla uczniów szkół podstawowych.

Jak zapowiedziała ministra, na razie zaprezentowane zostaną kierunkowe założenia. Następnie rozpocznie się etap przygotowania pełnego projektu ustawy, przy ścisłej współpracy z NASK oraz Ministerstwem Cyfryzacji. Celem ma być stworzenie mechanizmu, który nie będzie jedynie deklaratywny, ale realnie uniemożliwi obchodzenie przepisów.

Zakaz telefonów w szkołach podstawowych – klasy I-VIII bez smartfonów na lekcjach

Równolegle MEN pracuje nad rozwiązaniem dotyczącym ograniczenia używania telefonów komórkowych w szkołach podstawowych. Zakaz miałby objąć klasy I–VIII. Zgodnie z zapowiedzią, w czasie lekcji uczeń nie będzie mógł korzystać z telefonu, chyba że nauczyciel uzna, że urządzenie jest potrzebne w procesie edukacyjnym.

Nowacka podkreśliła, że impuls do przygotowania takich przepisów przyniosły rozmowy z nauczycielami prowadzone w ramach spotkań „Kompas Jutra”. W ich trakcie pedagodzy wskazywali na rosnący problem rozproszenia uwagi uczniów, trudności z utrzymaniem dyscypliny oraz uzależnienia od smartfonów.

Zakaz nie ma oznaczać całkowitego wyeliminowania technologii ze szkół, lecz ograniczenie jej używania w sposób niekontrolowany. MEN deklaruje, że jeśli telefon będzie narzędziem dydaktycznym potrzebnym nauczycielowi, przepisy umożliwią jego wykorzystanie.

Weryfikacja wieku 15 lat – bezpieczny portfel tożsamości i współpraca z Ministerstwem Cyfryzacji

Kluczowym elementem planowanej ustawy ma być skuteczna weryfikacja wieku użytkowników. Ministerstwo Cyfryzacji pracuje nad rozwiązaniami, które pozwolą platformom społecznościowym komunikować się z tzw. bezpiecznym portfelem tożsamości. Dzięki temu możliwe byłoby sprawdzenie, czy dana osoba ukończyła 15 lat.

To odpowiedź na problem fikcyjnego podawania wieku przy zakładaniu kont. Obecnie większość platform wymaga deklaratywnego potwierdzenia ukończenia 13 lat, jednak systemy te w praktyce są łatwe do obejścia. Nowe rozwiązania miałyby opierać się na cyfrowej weryfikacji danych, bez konieczności przekazywania platformom pełnych informacji osobowych.

W proces mają być zaangażowane instytucje państwowe odpowiedzialne za cyberbezpieczeństwo i infrastrukturę cyfrową. Celem jest stworzenie modelu zgodnego z prawem unijnym, w tym z rozporządzeniem o usługach cyfrowych (DSA), które nakłada na platformy obowiązki w zakresie ochrony nieletnich.

1 września jako realny termin – dwie ścieżki legislacyjne

Termin wejścia w życie przepisów zależy od trybu procedowania. Jeśli projekt zostanie powiązany z inicjatywą poselską klubu KO, możliwe jest przyjęcie ustawy tak, by zaczęła obowiązywać od 1 września. W przypadku ścieżki rządowej proces legislacyjny byłby dłuższy.

Oznacza to, że już od początku nowego roku szkolnego uczniowie szkół podstawowych mogliby funkcjonować w zupełnie innych realiach – bez dostępu do mediów społecznościowych i z wyraźnym ograniczeniem używania telefonów na lekcjach.

Koniec z Instagramem i TikTokiem w szkołach – kontekst międzynarodowy i dane o skali problemu

Propozycje MEN wpisują się w szerszy trend międzynarodowy. W ostatnich miesiącach podobne rozwiązania wprowadzano lub zapowiadano m.in. we Francji, gdzie obowiązuje zakaz używania telefonów w szkołach podstawowych i gimnazjach, oraz w części stanów Australii. W Wielkiej Brytanii rząd rekomenduje szkołom wprowadzenie całkowitych zakazów korzystania ze smartfonów w czasie zajęć.

Z danych raportów OECD i badań organizacji zajmujących się zdrowiem psychicznym dzieci wynika, że nadmierne korzystanie z mediów społecznościowych wiąże się ze wzrostem poziomu lęku, depresji oraz problemów ze snem wśród nastolatków. Według badań EU Kids Online znacząca część dzieci w wieku 9–14 lat posiada własne konto w mediach społecznościowych, mimo formalnych ograniczeń wiekowych.

W Polsce temat wracał wielokrotnie w kontekście cyberprzemocy, uzależnień behawioralnych oraz wpływu algorytmów na kształtowanie postaw i samooceny młodych ludzi. MEN wskazuje, że szkoła powinna być przestrzenią ograniczoną od presji mediów społecznościowych i ciągłej obecności w sieci.

Projekt ustawy ma być pierwszą próbą systemowego rozwiązania problemu na poziomie ustawowym, a nie wyłącznie poprzez regulaminy poszczególnych placówek.