Od 17 września 2025 r. pacjenci mogą korzystać bez skierowania z porad psychologa, optometrysty oraz lekarza medycyny sportowej. Zmiana wynika z ustawy z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej. Akt prawny ogłoszono 2 września 2025 r. w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1211, a przepisy weszły w życie po upływie 14 dni.
Pacjent nie musi już rezerwować terminu w poradni podstawowej opieki zdrowotnej tylko po to, aby uzyskać formalne skierowanie. Może zgłosić się bezpośrednio do placówki realizującej odpowiednie świadczenia w ramach kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Brak obowiązku przedstawienia skierowania nie oznacza jednak automatycznego przyjęcia w dniu zgłoszenia. Jeżeli poradnia nie dysponuje wolnym terminem, pacjent zostanie wpisany na listę oczekujących.
Rozwiązanie ma ograniczyć liczbę wizyt w POZ, podczas których lekarz rodzinny nie prowadzi zasadniczej diagnostyki, lecz jedynie wystawia dokument potrzebny do rozpoczęcia leczenia specjalistycznego. Rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec ocenił, że lekarze podstawowej opieki zdrowotnej powinni dzięki temu zyskać więcej czasu dla osób wymagających szerszego rozpoznania problemu zdrowotnego. Pacjenci potrzebujący określonej konsultacji lub zaświadczenia otrzymali natomiast krótszą ścieżkę dostępu do właściwego świadczenia.
Pomoc psychologiczna bez formalnego pośrednictwa
Pierwszą z trzech dziedzin objętych zmianą jest pomoc psychologiczna. Pacjent może zapisać się do psychologa bez wcześniejszego skierowania od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Ma to znaczenie między innymi dla osób doświadczających przewlekłego stresu, lęku, obniżonego nastroju, kryzysu emocjonalnego albo innych trudności wymagających profesjonalnej oceny.
Psycholog nie jest lekarzem psychiatrą i nie ma takich samych uprawnień. Nie przepisuje leków ani nie prowadzi leczenia farmakologicznego. Może natomiast przeprowadzić diagnozę psychologiczną, udzielić wsparcia, zaplanować odpowiednią formę pomocy oraz ocenić, czy pacjent powinien zostać objęty dalszą opieką specjalistyczną. Bez skierowania można również korzystać z porady psychiatry, dlatego osoba wymagająca konsultacji lekarskiej nie musi najpierw zgłaszać się do lekarza rodzinnego.
Zniesienie formalnego wymogu nie przesądza o długości oczekiwania na pomoc. Rzeczywista dostępność zależy od liczby poradni, zakresu ich umów z NFZ, obsady kadrowej oraz liczby pacjentów. Nowe przepisy usunęły jeden etap administracyjny, ale same nie zwiększyły liczby psychologów pracujących w publicznym systemie ochrony zdrowia.
Badanie wzroku i szybsza droga do dalszej diagnostyki
Drugą zmianą jest możliwość bezpośredniego zapisania się do optometrysty. Specjalista ten zajmuje się badaniem funkcji wzrokowych, rozpoznawaniem wad refrakcji oraz dobieraniem odpowiedniej korekcji, w tym okularów i soczewek kontaktowych. Optometrysta nie jest jednak lekarzem okulistą. Nie prowadzi pełnej diagnostyki i leczenia chorób oczu ani nie wykonuje zabiegów okulistycznych.
Nowelizacja przyznała optometrystom pracującym u świadczeniodawców realizujących świadczenia finansowane przez NFZ możliwość wystawiania skierowań do okulisty. Jeżeli podczas badania zostaną stwierdzone objawy mogące świadczyć o chorobie oka lub wymagające pogłębionej diagnostyki lekarskiej, pacjent może zostać skierowany bezpośrednio do poradni okulistycznej. Nie musi wracać do lekarza rodzinnego wyłącznie po kolejny dokument.
Rozwiązanie porządkuje podział zadań pomiędzy optometrystą a okulistą. Pierwszy z tych specjalistów może skoncentrować się na ocenie widzenia i doborze korekcji, natomiast przypadki wymagające rozpoznania lub leczenia choroby powinny trafiać do lekarza okulisty. Samodzielny dostęp do optometrysty nie oznacza zatem zastąpienia opieki okulistycznej.
Konsultacje związane z aktywnością i orzecznictwem sportowym
Trzecią dziedziną objętą zniesieniem skierowań jest medycyna sportowa. Z pomocy lekarza tej specjalności korzystają zawodowi sportowcy, osoby trenujące amatorsko, dzieci i młodzież uczestniczące w zorganizowanych zajęciach, a także pacjenci wymagający oceny stanu zdrowia przed podjęciem określonej aktywności.
Lekarz medycyny sportowej zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem i leczeniem urazów oraz problemów zdrowotnych związanych z wysiłkiem fizycznym. Do jego zadań należy również ocena przeciążeń organizmu, kwalifikowanie do uprawiania określonych dyscyplin oraz wydawanie wymaganych orzeczeń i zaświadczeń. Rodzic dziecka uprawiającego sport nie musi już umawiać odrębnej wizyty w POZ tylko po skierowanie do takiej poradni.
Nie oznacza to jednak, że każda konsultacja, badanie lub zaświadczenie związane ze sportem będzie automatycznie finansowane ze środków publicznych. Decydujące znaczenie mają zakres świadczeń objętych umową konkretnej placówki z NFZ oraz medyczne wskazania do ich udzielenia.
Bezpłatna wizyta tylko w placówce z umową NFZ
Możliwość zgłoszenia się bez skierowania należy odróżnić od prawa do bezpłatnej wizyty w dowolnym gabinecie. Świadczenie zostanie sfinansowane przez NFZ wyłącznie wtedy, gdy wybrana poradnia ma umowę z Funduszem w odpowiednim zakresie. Wizyta w prywatnym gabinecie nie staje się bezpłatna tylko dlatego, że przepisy nie wymagają skierowania.
Pacjent może wybrać placówkę poza miejscem zamieszkania. W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej nie obowiązuje rejonizacja, dlatego nie trzeba ograniczać się do poradni działającej w tej samej gminie, mieście lub powiecie. Adresy placówek, zakresy ich umów oraz informacje o terminach można sprawdzić w wyszukiwarkach NFZ, w tym w Informatorze o Terminach Leczenia oraz serwisie „Gdzie się leczyć”.
Jeżeli placówka odmawia rejestracji, należy w pierwszej kolejności sprawdzić, czy rzeczywiście realizuje konkretny rodzaj świadczeń w ramach umowy z NFZ. Poradnia może prowadzić działalność komercyjną w danej dziedzinie, ale nie mieć kontraktu uprawniającego do udzielania takich samych porad na koszt Funduszu.
Pełna lista specjalistów dostępnych bez skierowania
Po rozszerzeniu katalogu pacjent nie potrzebuje skierowania do psychiatry, psychologa, ginekologa i położnika, onkologa, wenerologa, dentysty, optometrysty oraz lekarza medycyny sportowej. Aktualną listę potwierdza rządowy serwis pacjent.gov.pl.
W przypadku pozostałych specjalistów skierowanie nadal jest co do zasady wymagane, o ile przepisy nie przewidują wyjątku związanego z rodzajem świadczenia, stanem nagłym albo szczególnymi uprawnieniami pacjenta. Dotyczy to między innymi pierwszorazowych konsultacji w poradniach kardiologicznych, neurologicznych, endokrynologicznych, okulistycznych i ortopedycznych. Dokument może wystawić lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli uzna, że istnieją wskazania do objęcia pacjenta ambulatoryjną opieką specjalistyczną.
Źródła
- Ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ustawy o działalności leczniczej, Dz.U. z 2025 r., poz. 1211.
- Rzecznik Praw Pacjenta, „Nowa lista lekarzy specjalistów dostępnych bez skierowania od 17 września 2025 r.”.
- Pacjent.gov.pl, „E-skierowanie”.
- Ministerstwo Zdrowia, „Reforma szpitali zaakceptowana przez Radę Ministrów”.
- Pacjent.gov.pl, „Wyszukiwarki placówek medycznych”.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.