ZUS zmienił zasady dotyczące L4. Wielu pracowników może być zaskoczonych

Polski system ubezpieczeń społecznych przechodzi kolejną zmianę dotyczącą korzystania ze zwolnień lekarskich. Nowelizacja przepisów, której rozwiązania zaczęły obowiązywać etapami w 2026 roku, ma przede wszystkim uporządkować zasady kontroli i oceny zachowania osób pobierających świadczenia chorobowe. Zmiany obejmują zarówno pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, jak i część osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu z innych tytułów.

Jak informuje GazetaPrawna.pl, jednym z istotnych zagadnień jest sposób zaliczania pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego do okresu zasiłkowego. Znaczenie mają również nowe ustawowe definicje pracy zarobkowej oraz czynności, których wykonywanie podczas choroby może prowadzić do utraty świadczenia. Osobny pakiet rozwiązań przygotowano dla osób pracujących jednocześnie w kilku miejscach.

Warto jednak rozróżnić trzy kwestie: sposób obliczania okresu zasiłkowego, ustalanie wysokości zasiłku oraz zasady korzystania ze zwolnienia. Nie są one tożsame, a wprowadzane rozwiązania nie oznaczają automatycznej zmiany wysokości świadczenia wypłacanego każdemu pracownikowi.

Pierwszy dzień zwolnienia lekarskiego. ZUS zmienił dotychczasowe podejście

Jedna z istotnych zmian dotyczy sytuacji, w której pracownik rozpoczyna dzień od wykonywania obowiązków zawodowych, ale później otrzymuje zwolnienie lekarskie obejmujące tę samą datę. Dotychczas praktyka związana z zaliczaniem takiego dnia do okresu zasiłkowego mogła prowadzić do wątpliwości, szczególnie jeśli pracownik otrzymał wynagrodzenie za przepracowaną część dnia albo całą zmianę.

Z wyjaśnień ZUS przedstawionych przez Dziennik Gazetę Prawną wynika, że dzień wskazany jako pierwszy na zwolnieniu powinien być uwzględniany przy ustalaniu okresu zasiłkowego również wtedy, gdy pracownik wykonywał w tym dniu pracę. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do jednoczesnego otrzymania wynagrodzenia za pracę i świadczenia chorobowego za te same godziny.

Przykładowo pracownik, który rozpoczął pracę o godzinie 8 i po kilku godzinach udał się do lekarza, może otrzymać zwolnienie obejmujące ten sam dzień. Ta data jest istotna przy ustalaniu długości okresu zasiłkowego, nawet jeśli za część dnia pracownikowi przysługuje normalne wynagrodzenie.

Rozróżnienie ma szczególne znaczenie przy długotrwałych niezdolnościach do pracy, ponieważ okres zasiłkowy jest ograniczony ustawowo. Nie należy jednak utożsamiać zaliczenia dnia do tego okresu z automatycznym naliczeniem zasiłku za każdą godzinę objętą zwolnieniem.

Ile dni można przebywać na L4 w 2026 roku?

Samo wprowadzenie nowych zasad kontroli zwolnień nie zmienia podstawowych ustawowych limitów pobierania zasiłku chorobowego. Standardowy okres zasiłkowy wynosi 182 dni, a w szczególnych przypadkach może być dłuższy. Znaczenie ma także to, czy niezdolność do pracy trwa w trakcie ubezpieczenia chorobowego, czy już po jego ustaniu.

Najważniejsze limity obowiązujące w 2026 roku to:

182 dni – standardowy maksymalny okres pobierania zasiłku chorobowego.

270 dni – okres przewidziany w razie niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo przypadającej w czasie ciąży.

91 dni – co do zasady maksymalny okres wypłacania zasiłku za niezdolność do pracy przypadającą po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, z ustawowymi wyjątkami.

33 dni – okres w roku kalendarzowym, za który pracownik zasadniczo otrzymuje wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę.

14 dni – analogiczny okres dotyczący pracowników po ukończeniu 50. roku życia, stosowany od następnego roku kalendarzowego po osiągnięciu tego wieku.

Oznacza to, że dla większości pracowników zasiłek finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje od 34. dnia niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym, a dla starszych pracowników objętych krótszym okresem wynagrodzenia chorobowego – od 15. dnia. Nie należy mylić tych limitów z maksymalnym okresem zasiłkowym, do którego zalicza się również odpowiednie okresy niezdolności do pracy, za które przysługiwało wynagrodzenie chorobowe.

Czy podczas L4 można odebrać telefon od pracodawcy? Nowe przepisy wyjaśniają wątpliwości

Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują przepisy doprecyzowujące, jakie zachowania osoby przebywającej na zwolnieniu lekarskim mogą skutkować utratą zasiłku chorobowego. Ustawodawca wprowadził definicję pracy zarobkowej, jednocześnie przewidując wyjątek dla czynności incydentalnych, których podjęcia wymagają istotne okoliczności.

W praktyce oznacza to, że pojedynczy kontakt z pracodawcą nie musi automatycznie prowadzić do odebrania świadczenia. Przykładowo krótkie przekazanie niezbędnej informacji organizacyjnej może zostać uznane za czynność incydentalną. Nie istnieje jednak ogólne zwolnienie z odpowiedzialności za odbieranie telefonów służbowych czy odpowiadanie na wiadomości. Każda sytuacja wymaga oceny jej charakteru i okoliczności.

Co istotne, samo polecenie służbowe nie jest uznawane za wystarczającą przesłankę do wykonywania czynności incydentalnych. Oznacza to, że pracodawca nie może oczekiwać od chorego regularnego wykonywania obowiązków zawodowych tylko dlatego, że sprawa jest pilna.

ZUS podkreśla, że zasadniczy cel zwolnienia lekarskiego pozostaje niezmienny. Jest nim odzyskanie zdolności do pracy, a nie wykonywanie obowiązków zawodowych w ograniczonym wymiarze.

Wyjście do sklepu, apteki i załatwianie spraw. Co wolno robić na L4?

Zmodyfikowane przepisy wyraźniej rozróżniają aktywność niezgodną z celem zwolnienia od zwykłych czynności życia codziennego. Sam fakt, że osoba przebywająca na zwolnieniu opuściła mieszkanie, nie jest wystarczającym powodem do pozbawienia jej prawa do świadczenia chorobowego.

Pracownik może wykonywać niezbędne czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, jeżeli nie utrudniają one leczenia ani rekonwalescencji. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Aktywność, która mogłaby opóźnić powrót do zdrowia, nadal może zostać uznana za wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem.

Przykłady czynności, które w określonych okolicznościach mogą być dopuszczalne podczas L4:

• Apteka – zakup leków potrzebnych do leczenia.
• Zakupy – nabycie podstawowych artykułów spożywczych i produktów codziennego użytku.
• Lekarz – wizyty kontrolne, badania i zabiegi związane z leczeniem.
• Dziecko – odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeżeli wymagają tego istotne okoliczności, na przykład brak innej osoby mogącej wykonać tę czynność.
• Kontakt – wyjątkowe, krótkie przekazanie informacji służbowej, jeżeli jest to rzeczywiście konieczne i nie stanowi normalnego wykonywania pracy.

Decydujące znaczenie ma konkretny stan zdrowia i rodzaj wykonywanej czynności. Inaczej może zostać ocenione wyjście do sklepu przez osobę dochodzącą do zdrowia po lekkiej infekcji, a inaczej aktywność fizyczna wykonywana pomimo zaleconego leżenia.

Kontrole L4 w 2026 roku. ZUS ma dokładniej określone uprawnienia

Nowelizacja uporządkowała również zasady przeprowadzania kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich. Od 13 kwietnia 2026 roku ustawowo uregulowano uprawnienia i obowiązki kontrolujących, obowiązki osób kontrolowanych oraz zasady dokumentowania wyników kontroli.

Kontrolerzy mogą między innymi ustalać tożsamość osoby przebywającej na zwolnieniu oraz sprawdzać okoliczności wskazujące na możliwość niewłaściwego wykorzystywania L4. Kontrola powinna odbywać się w granicach uprawnień określonych w przepisach. Nie oznacza ona nieograniczonego prawa do wchodzenia do mieszkania ani dowolnego ingerowania w prywatność ubezpieczonego.

W określonych przypadkach kontrolę może przeprowadzić również pracodawca. Dotyczy to między innymi prawidłowości wykorzystywania zwolnień, za które wypłaca wynagrodzenie chorobowe. Pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób mają także określone uprawnienia dotyczące kontroli zwolnień związanych z wypłatą zasiłków.

Pracownik, który nie zgadza się z ustaleniami kontroli, może zgłosić zastrzeżenia do protokołu. W przypadku wydania przez ZUS decyzji odmawiającej prawa do świadczenia lub zobowiązującej do jego zwrotu możliwe jest skorzystanie z przewidzianej prawem drogi odwoławczej.

Od 1 stycznia 2027 roku kolejna zmiana. Ważna dla pracujących w kilku miejscach

Istotna część nowych rozwiązań zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Dotyczy osób, które mają więcej niż jeden tytuł do ubezpieczeń społecznych, na przykład jednocześnie pracują na etacie i wykonują dodatkowe zlecenie albo są zatrudnione u dwóch pracodawców.

Zgodnie z wyjaśnieniami ZUS już obecnie zasadą jest wystawianie odrębnych zwolnień dla poszczególnych tytułów ubezpieczenia. Nowość polega na możliwości niewystawienia zwolnienia dotyczącego określonego zatrudnienia, jeżeli stan zdrowia i rodzaj wykonywanej pracy pozwalają na dalsze świadczenie obowiązków w tym miejscu.

Od 2027 roku lekarz będzie mógł, na żądanie ubezpieczonego, nie wystawić zwolnienia dla jednego z tytułów ubezpieczenia. Nie będzie to jednak automatyczne uprawnienie do kontynuowania każdej dodatkowej pracy. Muszą istnieć uzasadnione przesłanki zdrowotne pozwalające na wykonywanie konkretnych obowiązków.

Przykładowo osoba zatrudniona przy ciężkiej pracy fizycznej może nie być zdolna do wykonywania dotychczasowych obowiązków, ale jej stan zdrowia może pozwalać na wykonywanie dodatkowej pracy o charakterze biurowym. Ocena będzie zależeć od sytuacji zdrowotnej oraz rodzaju pracy.

Ubezpieczony korzystający z takiego rozwiązania będzie również zobowiązany do poinformowania odpowiedniego płatnika składek o okresie zwolnienia wystawionego z innego tytułu.

Ile wynosi zasiłek chorobowy w 2026 roku? Czy ZUS zmienił wysokość wypłat?

Pomimo nowelizacji przepisów podstawowe stawki zasiłku chorobowego pozostają bez zmian. Co do zasady świadczenie wynosi 80 proc. podstawy wymiaru, natomiast w określonych ustawowo sytuacjach przysługuje 100 proc. podstawy. Sama zmiana sposobu zaliczania pierwszego dnia L4 do okresu zasiłkowego nie oznacza więc podwyższenia ani obniżenia procentowej stawki świadczenia.

Dla pracowników podstawę wymiaru zasiłku stanowi zasadniczo przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Uwzględniane wynagrodzenie pomniejsza się o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, czyli łącznie o 13,71 proc.

Najważniejsze zasady dotyczące wysokości świadczenia:

• 80 proc. – podstawowy wymiar wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego.
• 100 proc. – wysokość świadczenia w przypadkach określonych ustawą, między innymi przy niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży, z tytułu wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz w związku z niezbędnymi badaniami i zabiegami dotyczącymi dawstwa komórek, tkanek i narządów.
• 12 miesięcy – podstawowy okres, z którego ustala się przeciętne wynagrodzenie przy obliczaniu podstawy wymiaru zasiłku dla pracownika.
• 13,71 proc. – łączna wartość składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez pracownika, o którą pomniejsza się uwzględniane wynagrodzenie.

Wysokość zasiłku może więc być różna nawet u dwóch pracowników otrzymujących podobne wynagrodzenia zasadnicze. Znaczenie mają między innymi premie, dodatki, czas zatrudnienia oraz zasady wypłacania poszczególnych składników wynagrodzenia.

Co grozi za niewłaściwe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego?

Nowe regulacje nie likwidują sankcji za naruszanie zasad korzystania ze zwolnień lekarskich. Ubezpieczony, który podczas orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia, może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty danym zwolnieniem.

W praktyce konsekwencje mogą być poważne, szczególnie jeżeli świadczenie zostało już wypłacone. W razie stwierdzenia nienależnego pobrania zasiłku ZUS może wydać decyzję zobowiązującą do jego zwrotu, jeżeli spełnione są ustawowe przesłanki.

Nie każde zachowanie budzące zastrzeżenia kontrolera automatycznie uzasadnia jednak odebranie świadczenia. Konieczna jest ocena okoliczności konkretnego przypadku i ustalenie, czy rzeczywiście doszło do naruszenia przepisów.

Dlatego pracownicy powinni zwracać szczególną uwagę nie tylko na treść zwolnienia, ale również na zalecenia lekarskie i podejmowane w czasie choroby aktywności.

Nowe zasady L4. Które zmiany już obowiązują, a na które trzeba poczekać?

Zmiany w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich są wdrażane etapami. Nie wszystkie rozwiązania opisane w nowelizacji mają zastosowanie od tego samego dnia.

• 27 stycznia 2026 r. – weszła w życie część zmian dotyczących kontroli prawidłowości orzekania o niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich.
• 13 kwietnia 2026 r. – zaczęły obowiązywać nowe definicje pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia oraz zmodyfikowane regulacje dotyczące kontroli wykorzystywania L4.
• 1 stycznia 2027 r. – wejdą w życie przepisy umożliwiające, przy spełnieniu określonych warunków, korzystanie ze zwolnienia lekarskiego z jednego tytułu ubezpieczenia przy jednoczesnym wykonywaniu innej pracy.

Dla osób korzystających ze zwolnień lekarskich najważniejsze pozostaje rozróżnienie pomiędzy przepisami już obowiązującymi a rozwiązaniami, które dopiero wejdą w życie. Wprowadzone zmiany nie oznaczają, że każdy pracownik automatycznie otrzyma wyższy zasiłek albo będzie mógł podejmować dodatkową pracę podczas choroby