Zmiany w dostępie do NFZ. Koniec z darmowym leczeniem. Dla kogo?

Zmiany mogą dotknąć także tysiące Ukraińców mieszkających i pracujących w Łodzi oraz w regionie łódzkim.

Nowe przepisy dla Ukraińców. Koniec specustawy i zmiana systemu wsparcia

5 marca weszła w życie ustawa wygaszająca rozwiązania wprowadzone po wybuchu wojny w Ukrainie w 2022 roku. Dotychczasowa specustawa zapewniała szeroki katalog świadczeń i ułatwień dla uchodźców wojennych, m.in. dostęp do rynku pracy, świadczeń socjalnych i opieki zdrowotnej.

Teraz część przepisów została przeniesiona do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Polski. Celem zmian jest ujednolicenie systemu wsparcia dla wszystkich osób korzystających z ochrony czasowej.

Podczas prac nad ustawą w Sejmie wiceminister spraw wewnętrznych i administracji podkreślał, że specjalne regulacje spełniły swoją rolę w pierwszych miesiącach po wybuchu wojny.

– Zrealizowany został cel, jakim było przyjęcie tych osób, zapewnienie im legalnego pobytu, a jednocześnie niezbędnego wsparcia – argumentował przedstawiciel resortu.

W praktyce wiele rozwiązań pozostaje. Nadal funkcjonuje m.in. numer PESEL ze statusem UKR, który potwierdza legalny pobyt obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową.

Dostęp do świadczeń 800 plus dla Ukraińców. Nowe warunki

Zmiany nie oznaczają całkowitego odebrania świadczeń socjalnych. Program 800 plus pozostaje dostępny dla rodzin z Ukrainy, jednak ustawodawca wprowadził dodatkowe warunki.

Rodzic ubiegający się o świadczenie musi:

• pracować w Polsce lub prowadzić działalność gospodarczą,
• posiadać legalny pobyt,
• posyłać dziecko do polskiej szkoły.

Celem tych regulacji jest powiązanie pomocy socjalnej z aktywnością zawodową i integracją dzieci w polskim systemie edukacji.

Opieka zdrowotna dla Ukraińców. Kto zachowa prawo do leczenia na NFZ?

Największe zmiany dotyczą systemu ochrony zdrowia. Od marca bezpłatne świadczenia w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia przysługują tylko określonej grupie obywateli Ukrainy.

Pełne prawo do korzystania z leczenia w publicznych placówkach mają osoby, które:

• posiadają numer PESEL ze statusem UKR,
• pracują w Polsce i odprowadzają składki zdrowotne,
• są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym jako członkowie rodziny osoby pracującej.

W takiej sytuacji system działa identycznie jak w przypadku polskich obywateli – składka zdrowotna odprowadzana jest do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę lub umowę zlecenie mają opłacaną składkę przez pracodawcę. Z kolei osoby prowadzące działalność gospodarczą płacą ją samodzielnie.

Inaczej wygląda sytuacja przy umowie o dzieło – w tym przypadku składka zdrowotna nie jest odprowadzana, co oznacza brak ubezpieczenia w NFZ.

Bezpłatne leczenie dla uchodźców z Ukrainy. Kolejne ograniczenia

Część zmian weszła w życie już jesienią 2025 roku. Wówczas ograniczono dostęp uchodźców do niektórych kosztownych procedur medycznych.

Osoby objęte ochroną czasową straciły prawo m.in. do:

• bezpłatnego leczenia stomatologicznego,
• rehabilitacji,
• przeszczepów,
• operacji wszczepienia endoprotezy,
• zabiegów usunięcia zaćmy,
• refundowanych leków i wyrobów medycznych,
• leczenia w ramach programów lekowych.

Jednocześnie zachowano dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej.

Ukraińcy nadal mogą korzystać z:

• wizyt u lekarza rodzinnego,
• konsultacji specjalistycznych,
• badań diagnostycznych,
• niezbędnych hospitalizacji,
• pomocy w stanach nagłych.

Świadczenia dla cudzoziemców finansowane są z budżetu państwa, a ich rozliczaniem zajmuje się Narodowy Fundusz Zdrowia.

Leczenie w Polsce bez ubezpieczenia. Kiedy trzeba zapłacić

Największe konsekwencje zmian odczują osoby, które nie pracują w Polsce i nie mają ubezpieczenia zdrowotnego.

Dorośli bez tytułu do ubezpieczenia będą musieli płacić za wizyty lekarskie, badania czy hospitalizację w publicznych placówkach.

Bezpłatnie udzielone zostaną jedynie świadczenia ratujące życie, np. w przypadku poważnego wypadku.

Nie każda wizyta w szpitalnym oddziale ratunkowym będzie jednak traktowana jako sytuacja zagrożenia życia. Jeśli pacjent zgłosi się na SOR z gorączką lub urazem, który nie wymaga natychmiastowej interwencji, szpital może wystawić rachunek za udzieloną pomoc.

Podobna sytuacja dotyczy np. skręconej kostki czy innych drobnych urazów.

Ubezpieczenie zdrowotne dla Ukraińców w Polsce. Jak uniknąć opłat

Jednym ze sposobów na uniknięcie wysokich kosztów leczenia jest dobrowolne ubezpieczenie w Narodowym Funduszu Zdrowia.

Możliwe jest również wykupienie prywatnej polisy zdrowotnej lub abonamentu medycznego w prywatnej placówce.

Takie rozwiązania zapewniają dostęp do podstawowej diagnostyki i konsultacji lekarskich. Problem pojawia się jednak w przypadku poważnych chorób wymagających operacji lub długotrwałej hospitalizacji.

Koszty leczenia specjalistycznego w takich sytuacjach mogą sięgać nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Łódź i województwo łódzkie. Tysiące Ukraińców mogą odczuć skutki zmian

Zmiany w przepisach mogą mieć szczególne znaczenie dla miast, w których mieszka wielu obywateli Ukrainy. Jednym z nich jest Łódź.

Według danych samorządowych oraz urzędów pracy w regionie łódzkim mieszka kilkadziesiąt tysięcy obywateli Ukrainy. Wielu z nich pracuje w sektorze produkcyjnym, logistyce, usługach i handlu.

Jednak część osób – szczególnie kobiety opiekujące się dziećmi lub osoby starsze – nie jest aktywna zawodowo. W ich przypadku dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej może zostać ograniczony.

Miasto Łódź w ostatnich latach prowadziło liczne programy integracyjne dla uchodźców, obejmujące pomoc społeczną, edukację i wsparcie na rynku pracy. Eksperci podkreślają jednak, że nowe przepisy mogą zwiększyć presję na system opieki społecznej i organizacje pomocowe działające w regionie.