ZUS dostaje nowe narzędzia. Tak sprawdzi twoje L4 w Łodzi

Dla wielu łodzian to istotna informacja, bo zwolnienia na opiekę są powszechnie wykorzystywane – zwłaszcza w sezonach zwiększonej liczby infekcji wśród dzieci i seniorów. Do tej pory brakowało jednoznacznych przepisów, które wprost przyznawały ZUS prawo do kontrolowania tej kategorii zaświadczeń. Od 27 stycznia 2026 r. ta luka prawna znika.

Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podpisana przez Prezydenta 7 stycznia 2026 r., przesądza, że zwolnienia na opiekę są traktowane dokładnie tak samo jak każde inne L4. Oznacza to nie tylko możliwość wizyty kontrolnej czy sprawdzenia miejsca pobytu ubezpieczonego, lecz także dostęp do dokumentacji medycznej i prawo żądania wyjaśnień.

Kontrola L4 na opiekę w 2026 roku – koniec wątpliwości interpretacyjnych

Jedną z kluczowych zmian jest formalne potwierdzenie, że ZUS może kontrolować zaświadczenia wystawione z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W praktyce oznacza to, że nie ma już rozróżnienia pomiędzy:

• zwolnieniem z tytułu choroby własnej,
• zwolnieniem z tytułu opieki nad dzieckiem,
• zwolnieniem z tytułu opieki nad innym członkiem rodziny.

Wszystkie te przypadki podlegają identycznym zasadom weryfikacji.

Dla mieszkańców Łodzi oznacza to jedno: jeśli ktoś korzysta z L4 na opiekę, musi faktycznie sprawować opiekę i wykorzystywać zwolnienie zgodnie z jego celem. Każde odstępstwo może zostać zakwestionowane tak samo, jak w przypadku „zwykłego” zwolnienia chorobowego.

Nowe przepisy zamykają wieloletnie spory, w których pojawiały się argumenty, że ZUS nie ma wyraźnej podstawy prawnej do kontrolowania opieki. Od 27 stycznia 2026 r. taka podstawa istnieje wprost w ustawie.

Nowe uprawnienia ZUS przy kontroli zwolnień lekarskich

Nowelizacja precyzyjnie opisuje, jakie działania kontrolne może podejmować ZUS. Najważniejsze z nich to:

• prawo do pozyskiwania dokumentacji medycznej dotyczącej zarówno ubezpieczonego, jak i osoby, nad którą sprawowana jest opieka,
• możliwość żądania dokumentów bezpośrednio od lekarza, który wystawił zwolnienie,
• możliwość zwrócenia się o dokumentację do podmiotu leczniczego, który udzielał świadczeń zdrowotnych (np. przychodni, poradni specjalistycznej, szpitala),
• prawo wezwania ubezpieczonego do złożenia wyjaśnień i przekazania informacji niezbędnych do oceny zasadności L4.

W praktyce oznacza to, że ZUS nie musi już opierać się wyłącznie na krótkiej informacji widniejącej na zaświadczeniu. Może sięgnąć do pełnej historii leczenia i dokumentów potwierdzających stan zdrowia osoby wymagającej opieki.

Dla łodzian oznacza to również, że w razie kontroli mogą zostać poproszeni o przedstawienie okoliczności sprawowania opieki – np. czy rzeczywiście przebywali w domu z chorym dzieckiem, czy nie wykonywali w tym czasie pracy zarobkowej ani innych czynności sprzecznych z celem zwolnienia.

Odpowiedzialność lekarzy za wystawianie L4 w 2026 roku

Zmiany nie dotyczą wyłącznie pracowników. Nowelizacja porządkuje także procedury wobec lekarzy wystawiających zwolnienia niezgodnie z przepisami.

ZUS zyskał możliwość przekazywania zgromadzonych materiałów właściwym organom samorządu lekarskiego. Informacje te mogą zostać wykorzystane w postępowaniach dotyczących:

• odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów,
• cofnięcia uprawnień do wystawiania zaświadczeń lekarskich.

W praktyce lekarz, który wystawia nieuzasadnione L4, musi liczyć się nie tylko z utratą prawa do wystawiania zwolnień, ale także z konsekwencjami dyscyplinarnymi.

Dla pacjentów oznacza to pośrednio większą ostrożność po stronie medyków. Zwolnienia mają być wystawiane wyłącznie w sytuacjach faktycznie uzasadnionych medycznie, co ma ograniczyć nadużycia.

Zmiana trybu odwołań od decyzji ZUS

Istotna modyfikacja dotyczy również ścieżki odwoławczej dla lekarzy, którym cofnięto uprawnienia do wystawiania L4.

Do tej pory decyzję ZUS można było zaskarżyć do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Od 27 stycznia 2026 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoznaje Prezes ZUS.

Oznacza to:

• skupienie kompetencji w jednej instytucji,
• skrócenie drogi administracyjnej,
• szybsze uzyskanie ostatecznego rozstrzygnięcia.

Choć ta zmiana dotyczy bezpośrednio lekarzy, pośrednio wpływa również na pacjentów – przyspiesza bowiem procedury i porządkuje system.

Praktyczne skutki zmian dla mieszkańców Łodzi

W codziennym życiu nowe regulacje oznaczają kilka konkretnych konsekwencji:

• korzystając z L4 na opiekę, trzeba liczyć się z realną możliwością kontroli,
• ZUS może sprawdzić zarówno ubezpieczonego, jak i dokumentację osoby chorej,
• wezwanie do złożenia wyjaśnień jest obowiązujące – brak odpowiedzi lub podanie nieprawdziwych informacji może skutkować zakwestionowaniem zwolnienia,
• w razie stwierdzenia nieprawidłowości ZUS może wstrzymać wypłatę zasiłku i żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Dla wielu łodzian oznacza to konieczność większej dyscypliny przy korzystaniu ze zwolnień. Z drugiej strony zmiany mają uporządkować system i ograniczyć sytuacje, w których uczciwi pracownicy czują się pokrzywdzeni przez nadużycia innych.