Emerytura dopiero od 67 lat, bez „trzynastki” i „czternastki”. Ekonomiści wyliczyli miliardowe oszczędności

Autorzy raportu „Budżetowy S.O.S.” przekonują jednak, że bez głębokich zmian wydatkowych coraz trudniejsze będzie ograniczenie wysokiego deficytu i wzrostu zadłużenia państwa.

Wiek emerytalny 67 lat dla kobiet i mężczyzn

Jednym z najdalej idących elementów propozycji jest ponowne ustalenie powszechnego wieku emerytalnego na poziomie 67 lat dla obu płci. Obecnie w Polsce kobiety mogą przechodzić na emeryturę po ukończeniu 60 lat, natomiast mężczyźni po ukończeniu 65 lat. Takie zasady obowiązują od 1 października 2017 r.

Realizacja rekomendacji FOR i WEI oznaczałaby więc podniesienie granicy wieku emerytalnego aż o siedem lat dla kobiet i o dwa lata dla mężczyzn. Na tym jednak propozycja się nie kończy. Ekonomiści postulują, aby w kolejnych latach wiek przechodzenia na emeryturę był sukcesywnie dostosowywany do rosnącej oczekiwanej długości życia.

Autorzy raportu szacują skutek finansowy takiej reformy na około 50 mld zł, czyli około 1,2 proc. PKB. Mechanizm jest oparty na dwóch elementach: dłuższa aktywność zawodowa oznacza dodatkowe lata opłacania składek, a równocześnie późniejsze rozpoczęcie pobierania świadczenia.

Nie oznacza to jednak, że wiek emerytalny został podniesiony albo że osoby kończące dziś 60 czy 65 lat muszą dłużej pozostawać na rynku pracy. Obowiązujące przepisy nadal przewidują 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Raport FOR i WEI jest propozycją reformy finansów publicznych, a nie źródłem obowiązującego prawa.

Likwidacja 13. i 14. emerytury

Drugim istotnym elementem planu jest całkowite odejście od 13. i 14. emerytury. Zdaniem autorów „Budżetowego S.O.S.” dodatkowe roczne wypłaty nie są powiązane z wysokością kapitału zgromadzonego przez ubezpieczonego i funkcjonują poza podstawową konstrukcją systemu emerytalnego.

Ekonomiści rekomendują, aby wysokość emerytur i rent była zwiększana przede wszystkim przez ustawową waloryzację, natomiast dodatkowe świadczenia zostały zlikwidowane. W raporcie potencjał oszczędności związanych ze zmianami w tym obszarze oszacowano na około 1,1 proc. PKB rocznie.

Także w tym przypadku nie doszło jednak do zmiany prawa. Trzynasta i czternasta emerytura pozostają ustawowymi świadczeniami. W 2026 r. wysokość 13. emerytury odpowiadała najniższej emeryturze po marcowej waloryzacji i wynosiła 1978,49 zł brutto. Tyle samo wynosi od 1 marca 2026 r. minimalna emerytura.

Dłuższa praca a wysokość przyszłej emerytury

Podwyższenie wieku emerytalnego oznaczałoby nie tylko późniejszy moment uzyskania świadczenia. W obecnej formule wyliczania emerytur czas zakończenia aktywności zawodowej ma również znaczenie dla wysokości miesięcznej wypłaty.

Dłuższa praca może zwiększać zgromadzony kapitał poprzez kolejne składki. Jednocześnie przy późniejszym przejściu na emeryturę zmienia się parametr dalszego średniego trwania życia wykorzystywany do wyliczenia miesięcznego świadczenia. Z tego względu odroczenie przejścia na emeryturę może prowadzić do wzrostu przyszłej miesięcznej wypłaty, choć rzeczywisty efekt zależy od indywidualnej historii ubezpieczenia i wysokości składek.

Do koncepcji FOR i WEI odniósł się Instytut Emerytalny. Eksperci tej instytucji zwrócili uwagę między innymi na konsekwencje utrzymywania odmiennego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn oraz wpływ wcześniejszego kończenia aktywności zawodowej kobiet na wysokość ich świadczeń. Jednocześnie zaznaczyli, że przy projektowaniu reformy należałoby uwzględniać sytuację osób, którym do obecnego wieku emerytalnego pozostało stosunkowo niewiele lat.

800 plus z kryterium dochodowym

Reforma emerytur jest tylko częścią propozycji. FOR i WEI chcą także ograniczenia wydatków na program 800 plus poprzez wprowadzenie kryterium dochodowego.

Obecnie świadczenie wynosi 800 zł miesięcznie na dziecko do ukończenia 18 lat i dla polskich rodzin ma charakter powszechny – wysokość dochodu nie decyduje o prawie do jego otrzymania.

Wprowadzenie powszechnego kryterium dochodowego oznaczałoby więc zasadniczą zmianę konstrukcji programu. Pomoc zostałaby skoncentrowana na części gospodarstw domowych, a rodziny przekraczające określony próg mogłyby utracić świadczenie.

Raport sam w sobie nie zmienia jednak zasad programu i nie odbiera nikomu prawa do wypłaty.

Renta wdowia z dodatkowym kryterium

Kolejnym obszarem wskazanym przez ekonomistów jest renta wdowia. FOR i WEI proponują wprowadzenie kryterium dochodowego, które ograniczałoby dostęp do tego rozwiązania w przypadku osób o wyższych dochodach.

Autorzy argumentują, że wsparcie powinno być mocniej kierowane do wdów i wdowców znajdujących się w trudniejszej sytuacji materialnej.

Według szacunków przywołanych w „Budżetowym S.O.S.” docelowy koszt renty wdowiej może od 2027 r. wynosić od 12 do 16 mld zł rocznie.

Obowiązujące zasady nie przewidują kryterium dochodowego tego rodzaju. Renta wdowia jest mechanizmem pozwalającym na łączenie renty rodzinnej po zmarłym małżonku z własną emeryturą lub rentą. Do końca 2026 r. uprawniona osoba może otrzymywać jedno świadczenie w całości i 15 proc. drugiego. Od 1 stycznia 2027 r. udział drugiego świadczenia ma wzrosnąć do 25 proc.

Dziesiątki miliardów złotych w wydatkach społecznych

Skala planowanych przez FOR i WEI zmian wynika z kosztów największych programów społecznych. W raporcie wskazano, że w założeniach budżetowych na 2026 r. na program Rodzina 800 plus przeznaczono 61,7 mld zł, natomiast na 13. i 14. emeryturę łącznie 31,8 mld zł. Kolejne 22 mld zł miało zostać przeznaczone na waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych.

Autorzy nie ograniczają się przy tym do świadczeń. Ich pakiet obejmuje również między innymi ograniczenie wzrostu kosztów administracji, większą kontrolę nad funduszami funkcjonującymi poza ustawą budżetową, uszczelnianie dochodów podatkowych oraz sprzedaż wybranych aktywów państwowych uznanych za niestrategiczne.

Wysoki deficyt i rosnący dług Polski

Tłem propozycji jest stan finansów publicznych. Polska pozostaje objęta unijną procedurą nadmiernego deficytu, uruchomioną w 2024 r. Wiosenna prognoza Komisji Europejskiej z 21 maja 2026 r. przewiduje, że deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 6,5 proc. PKB w 2026 r. i 6,3 proc. PKB w 2027 r.

Jednocześnie według prognozy Komisji relacja długu sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB ma zwiększyć się z 59,7 proc. na koniec 2025 r. do 64,5 proc. w 2026 r. i 68,3 proc. w 2027 r.

Pakiet FOR i WEI należy zatem traktować jako zestaw rekomendacji ekonomicznych dotyczących sposobu zmniejszenia deficytu i zahamowania narastania długu. Podniesienie wieku emerytalnego do 67 lat, likwidacja 13. i 14. emerytury, kryterium dochodowe w 800 plus czy zmiana zasad renty wdowiej wymagałyby odrębnych zmian ustawowych.