Nawet milion złotych kary za ziemię z budowy. Są kontrole

Polskie prawo dotyczące gospodarki odpadami przewiduje bardzo surowe sankcje finansowe za naruszenia związane z ich ewidencjonowaniem i magazynowaniem. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska może nałożyć karę administracyjną w wysokości od 1 tys. zł do nawet 1 mln zł w przypadku nieprowadzenia ewidencji odpadów lub prowadzenia jej w sposób nierzetelny. Dotyczy to m.in. odpadów powstających przy pracach budowlanych, drogowych czy rozbiórkowych.

Wysokość sankcji nie jest przypadkowa. Inspektorzy oceniają m.in. skalę naruszenia, jego wpływ na środowisko oraz potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi. Znaczenie ma również czas trwania nieprawidłowości oraz ilość zgromadzonych odpadów. Po wydaniu decyzji administracyjnej kara musi zostać uiszczona w krótkim terminie – zazwyczaj w ciągu 14 dni.

Kluczową rolę w kontroli obrotu odpadami odgrywa system BDO, czyli Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami. Każdy posiadacz odpadów objęty obowiązkiem ewidencji musi na bieżąco rejestrować w nim informacje o ilości, rodzaju oraz sposobie przekazywania materiałów. Brak wpisów w systemie lub brak odpowiedniej dokumentacji może być traktowany jako poważne naruszenie przepisów.

Składowanie ziemi z budowy a przepisy o odpadach

Szczególne kontrowersje budzą przypadki składowania ziemi pochodzącej z inwestycji budowlanych. Wielu właścicieli działek uważa, że jeśli materiał ma zostać ponownie wykorzystany – np. do wyrównania terenu – nie powinien być traktowany jako odpad. Jednak orzecznictwo sądów administracyjnych pokazuje, że takie podejście jest błędne.

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o odpadach, odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz się pozbywa, zamierza się pozbyć albo jest zobowiązany się ich pozbyć. Ta definicja, określana w orzecznictwie jako tzw. „triada odpadu”, jest stosowana zarówno w polskim prawie, jak i w przepisach unijnych.

Co istotne, wartość użytkowa danego materiału nie ma decydującego znaczenia. Nawet jeśli ziemia czy elementy betonowe mogą zostać wykorzystane w przyszłości, dopóki nie przejdą procedur odzysku lub przetwarzania przewidzianych przez prawo, pozostają formalnie odpadem.

Kontrola WIOŚ w Łodzi. Ponad 2,3 tys. ton ziemi na działce

Jednym z głośniejszych przykładów zastosowania tych przepisów była kontrola przeprowadzona przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Łodzi. Na terenie prywatnej nieruchomości należącej do przedsiębiorcy ujawniono duże ilości materiałów budowlanych – w tym betonowe podkłady kolejowe oraz ponad 2,3 tys. ton mas ziemnych.

Z ustaleń wynikało, że ziemia pochodziła z budowy drogi ekspresowej S8. Problem polegał na tym, że właściciel działki nie dysponował żadną dokumentacją potwierdzającą legalne pochodzenie materiału. Nie prowadził również wymaganej ewidencji w systemie BDO, a transport ziemi odbywał się bez Kart Przekazania Odpadów.

W takiej sytuacji inspektorzy uznali zgromadzone materiały za odpady i zobowiązali przedsiębiorcę do wprowadzenia ich do ewidencji. Jednocześnie wskazano, że prowadzenie działalności polegającej na zbieraniu lub przetwarzaniu odpadów wymaga wcześniejszego uzyskania odpowiedniego zezwolenia.

Spór przed sądami administracyjnymi

Właściciel nieruchomości nie zgodził się z decyzją organów i skierował sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Argumentował m.in., że materiały składowane na działce mają wartość użytkową i mogą zostać ponownie wykorzystane. Jego zdaniem nie powinny być więc traktowane jako odpady.

Sąd nie podzielił tej argumentacji. W ocenie WSA, a następnie także Naczelnego Sądu Administracyjnego, decydujące znaczenie ma sposób postępowania z materiałem oraz jego status w świetle przepisów. Sam zamiar ponownego wykorzystania nie zmienia faktu, że w danym momencie materiał jest odpadem i podlega rygorom ustawy o odpadach.

Wyrok ten potwierdził, że nawet pozornie nieszkodliwe materiały, takie jak ziemia z wykopów czy elementy betonowe, muszą być traktowane zgodnie z przepisami dotyczącymi gospodarki odpadami.

Obowiązki przedsiębiorców dotyczące magazynowania odpadów

Przepisy nakładają na przedsiębiorców kilka podstawowych obowiązków związanych z gospodarowaniem odpadami. Najważniejsze z nich to:

• prowadzenie szczegółowej ewidencji odpadów w systemie BDO,
• wystawianie Kart Przekazania Odpadów przy każdym transporcie,
• posiadanie odpowiedniego zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów,
• magazynowanie materiałów wyłącznie w miejscach do tego przeznaczonych.

Zezwolenia na prowadzenie takiej działalności wydają organy administracji publicznej – w zależności od rodzaju odpadów i zakresu działalności może to być starosta lub marszałek województwa. Pozwolenia te są wydawane na czas określony i wymagają spełnienia szeregu wymogów środowiskowych oraz technicznych.

Nielegalne gromadzenie odpadów może prowadzić nie tylko do kar finansowych. W skrajnych przypadkach organy administracji mogą nakazać natychmiastowe usunięcie materiałów z terenu nieruchomości na koszt właściciela.