Co roku premier musi jednak rozliczyć się z tych decyzji przed Sejmem, a przedstawiane dane pokazują wyraźnie, jak bardzo zmienia się skala i charakter tych świadczeń w zależności od rządzących.
Renta specjalna – wyjątkowe świadczenie poza systemem
Renta specjalna nie przysługuje z mocy prawa i nie wynika z opłacanych składek. To świadczenie przyznawane osobom, które nie spełniają kryteriów ustawowych do otrzymania emerytury lub renty, ale znalazły się w szczególnej sytuacji życiowej albo mają wybitne zasługi dla państwa. Powodem mogą być osiągnięcia w sporcie, kulturze, działalności społecznej czy opozycyjnej, ale także nagłe wypadki, katastrofy lub inne dramatyczne zdarzenia losowe.
Premier sam określa wysokość świadczenia oraz to, czy będzie ono dożywotnie, okresowe czy jednorazowe. To sprawia, że renta specjalna jest jednym z najbardziej uznaniowych instrumentów wsparcia finansowego w polskim systemie.
Mateusz Morawiecki i tysiące rent specjalnych
W czasie rządów Prawa i Sprawiedliwości skala przyznawania rent specjalnych była bezprecedensowa. Premier Mateusz Morawiecki przyznał łącznie 4,8 tys. świadczeń członkom Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość RP. Każde z nich miało charakter dożywotni i wynosiło 1500 zł miesięcznie.
Na tym lista się nie kończyła. Jedenaście rent otrzymali byli działacze opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowane z powodów politycznych. Siedem kolejnych świadczeń trafiło do członków ich rodzin, znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej. Były to renty okresowe, przyznawane na czas nauki, maksymalnie do ukończenia 25. roku życia, w kwotach od 800 zł do 6 tys. zł brutto miesięcznie.
Premier przyznał również osiemnaście świadczeń osobom zasłużonym dla kultury oraz działalności publicystycznej, dokumentalistycznej, polonijnej, społecznej i obronnej. Wysokość tych rent mieściła się w przedziale od 1000 zł do 3 tys. zł brutto miesięcznie.
Donald Tusk ogranicza skalę, ale nie rezygnuje z instrumentu
Po zmianie władzy liczba przyznawanych rent specjalnych wyraźnie spadła. W 2025 roku premier Donald Tusk przyznał 34 renty specjalne – o jedną więcej niż rok wcześniej, ale nieporównywalnie mniej niż w czasie rządów PiS.
Dziesięć świadczeń przyznano z tytułu zasług w różnych dziedzinach aktywności publicznej, m.in. dla osób zasłużonych dla sportu, kultury, działalności polonijnej i społecznej. Jedno z nich miało charakter okresowy i obowiązuje do osiągnięcia wieku emerytalnego. Kwoty wynosiły od 1500 zł do 5 tys. zł brutto miesięcznie.
Cztery renty trafiły do dzieci osób zasłużonych po ich śmierci. Świadczenia te przyznano na czas nauki, nie dłużej niż do ukończenia 25 lat, i były adresowane do osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.
Opozycjoniści, górnicy i dramatyczne okoliczności
Dwa świadczenia specjalne otrzymali zasłużeni działacze opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowane z powodów politycznych. W obu przypadkach decydująca była trudna sytuacja życiowa. Wysokość rent wynosiła od 1500 zł do 2 tys. zł brutto miesięcznie.
Najliczniejszą grupą beneficjentów byli współmałżonkowie i dzieci górników, którzy zginęli w katastrofach górniczych. Przyznano im 15 rent specjalnych, wszystkie okresowe. Sześć z nich obowiązuje przez trzy lata, dziewięć – na czas nauki, maksymalnie do 25. roku życia. Świadczenia te wynoszą od 1300 zł do 1500 zł brutto miesięcznie.
Jednorazowa renta specjalna: 20 tys. zł
Sześć świadczeń premier przyznał z powodu szczególnie trudnej sytuacji życiowej wynikającej ze zdarzeń losowych. Pięć z nich miało charakter okresowy: dwie renty przyznano na dwa lata, trzy – na czas nauki do 25. roku życia. Ich wysokość wynosiła od 1500 zł do 2 tys. zł brutto miesięcznie.
Jedno świadczenie miało charakter jednorazowy. Premier zdecydował o wypłacie 20 tys. zł brutto jako renty specjalnej – co pozostaje absolutnym wyjątkiem w skali całego systemu.
Renty specjalne pod kontrolą Sejmu
Zgodnie z przepisami premier co roku przekazuje Sejm RP szczegółową informację o przyznanych rentach i emeryturach w trybie szczególnym. Choć parlament nie ma wpływu na konkretne decyzje personalne, dane te regularnie wywołują polityczne spory i porównania pomiędzy kolejnymi rządami – zwłaszcza gdy różnice w skali przyznawanych świadczeń są tak wyraźne.
Komentarze (0)
Wysyłając komentarz akceptujesz regulamin serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania. Jak to zrobić dowiesz się w zakładce polityka prywatności.