Wracają dwie godziny religii. Decyzja zapadnie wkrótce

Od początku roku szkolnego 2025/2026 nauka religii w szkołach odbywa się w wymiarze jednej godziny lekcyjnej tygodniowo. Zmiana wynika z rozporządzenia Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r., które zmieniło wcześniejsze przepisy dotyczące organizowania religii w publicznych przedszkolach i szkołach. W przedszkolach pozostawiono dwa zajęcia religii tygodniowo, natomiast w szkołach wymiar lekcji został ograniczony do jednej godziny. Taki sam wymiar przewidziano dla etyki.

Nowe przepisy wprowadziły także zasadę, że religia i etyka powinny być organizowane bezpośrednio przed obowiązkowymi zajęciami edukacyjnymi albo bezpośrednio po ich zakończeniu. Wyjątek dotyczy tych oddziałów szkoły podstawowej, w których według stanu na 15 września danego roku szkolnego wszyscy uczniowie uczęszczają na religię albo etykę. Wtedy szkoła może odstąpić od tej zasady i wpisać takie zajęcia w plan w innym miejscu dnia.

Do końca roku szkolnego 2024/2025 obowiązywał inny model. Religia w szkołach publicznych i przedszkolach odbywała się w wymiarze dwóch godzin tygodniowo. Zmniejszenie tej liczby było możliwe jedynie za zgodą biskupa diecezjalnego Kościoła Katolickiego albo właściwych władz innych kościołów i związków wyznaniowych.

Wątpliwości RPO wobec rozporządzenia MEN

Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował nie tyle samą decyzję o liczbie godzin religii, ile sposób jej uregulowania. W wystąpieniu do MEN RPO wskazał, że prawo do nauki religii w szkole publicznej jest związane z wolnością sumienia i religii określoną w art. 53 Konstytucji RP. Z tego względu podstawowe zasady korzystania z tej wolności powinny być zapisane w ustawie, a nie przeniesione do aktu wykonawczego.

Problemem jest art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. To na jego podstawie minister właściwy do spraw oświaty określa w rozporządzeniu warunki i sposób organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. RPO zwraca uwagę, że przepis pochodzi sprzed wejścia w życie obecnej Konstytucji i nie zawiera szczegółowych wytycznych, którymi powinien kierować się minister przy wydawaniu rozporządzenia.

Według RPO może to oznaczać naruszenie art. 92 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten wymaga, aby rozporządzenia były wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego, w celu wykonania ustawy. Upoważnienie powinno wskazywać organ właściwy do wydania aktu, zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści rozporządzenia. W ocenie RPO obecna podstawa prawna nie spełnia tego standardu w wystarczającym stopniu.

Sprawa lekcji religii trafiła do premiera

RPO skierował wystąpienie do Ministerstwa Edukacji Narodowej 5 czerwca 2025 r. Chodziło o wątpliwości konstytucyjne dotyczące rozporządzenia ograniczającego liczbę godzin religii. Odpowiedź z resortu nie wpłynęła przez wiele miesięcy. 9 lutego 2026 r. zastępca RPO Stanisław Trociuk ponownie zwrócił się do minister edukacji Barbary Nowackiej o stanowisko.

Ponieważ odpowiedzi nadal nie było, 9 czerwca 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował sprawę do Prezesa Rady Ministrów. RPO zwrócił się o spowodowanie udzielenia odpowiedzi przez ministra edukacji. Z informacji Biura RPO wynika, że Kancelaria Prezesa Rady Ministrów 16 czerwca 2026 r. wystąpiła w tej sprawie do MEN. Odpowiedź resortu nie została jednak dotąd publicznie przedstawiona.

Spór nie dotyczy więc wyłącznie organizacji planu lekcji. W praktyce chodzi o to, gdzie powinny zostać zapisane kluczowe zasady dotyczące religii w szkołach: w ustawie czy w rozporządzeniu ministra. Przyjęcie argumentacji RPO mogłoby wymusić przeniesienie części obecnych regulacji na poziom ustawowy.

Katecheci i pytanie o ochronę pracy

Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił również uwagę na skutki pracownicze zmiany. Ograniczenie liczby godzin religii może oznaczać dla części katechetów utratę pracy albo zmniejszenie wymiaru zatrudnienia. RPO wskazuje w tym kontekście na art. 24 Konstytucji RP, czyli zasadę ochrony pracy.

Już w czerwcu 2024 r. RPO pytał MEN, czy resort oszacował, ile osób może stracić zatrudnienie w związku ze zmianami oraz czy rozważano okresy przejściowe albo mechanizmy osłonowe. Ministerstwo odpowiadało wówczas, że zmiany organizacyjne nie muszą automatycznie oznaczać redukcji zatrudnienia, a decyzje kadrowe podejmują dyrektorzy szkół jako kierownicy zakładów pracy.

RPO podkreśla jednak, że późniejsze rozporządzenie z 17 stycznia 2025 r. wywołuje poważniejsze konsekwencje niż wcześniejsze zmiany organizacyjne. Stowarzyszenie Katechetów Świeckich szacowało, że liczba świeckich katechetów zagrożonych utratą pracy może być wyższa niż 10 tys., a część osób może mieć znacząco ograniczony wymiar zatrudnienia. Nie ma jednak ostatecznych publicznych danych, ilu nauczycieli religii faktycznie straciło pracę albo miało obniżony etat po 1 września 2025 r.

Wyrok TK i nierozstrzygnięty praktyczny skutek

W tle sprawy jest również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 lipca 2025 r. w sprawie U 2/25. TK stwierdził, że rozporządzenie MEN z 17 stycznia 2025 r., przewidujące jedną godzinę religii lub etyki tygodniowo, jest niezgodne z Konstytucją. Orzeczenie zapadło w składzie trzech sędziów pod przewodnictwem Bogdana Święczkowskiego, ze sprawozdawcą Krystyną Pawłowicz.

Mimo tego w szkołach od 1 września 2025 r. funkcjonuje model jednej godziny religii tygodniowo. Praktyczny skutek sporu pozostaje więc niejednoznaczny. Z jednej strony obowiązuje rozporządzenie wpisane do Dziennika Ustaw. Z drugiej strony zarówno RPO, jak i TK wskazują na poważne zarzuty konstytucyjne dotyczące sposobu uregulowania tej materii.

Nie można dziś przesądzić, że do szkół automatycznie wrócą dwie godziny religii tygodniowo. Możliwe są różne scenariusze. Ustawodawca mógłby przenieść zasady organizowania religii do ustawy i utrzymać jedną godzinę tygodniowo. Mógłby też przywrócić wcześniejszy wymiar albo wprowadzić rozwiązanie przejściowe, obejmujące także sytuację katechetów. Kluczowe będzie stanowisko MEN oraz ewentualna decyzja rządu, czy i w jaki sposób zmienić podstawę prawną organizowania lekcji religii.

Zasady łączenia uczniów na lekcjach religii

Zmiany objęły również sposób organizowania grup. Od roku szkolnego 2024/2025 religia i etyka mogą być prowadzone w grupach międzyoddziałowych albo międzyklasowych także wtedy, gdy w danym oddziale lub klasie zgłosi się więcej niż siedmioro uczniów. Wprowadzono jednak limity i ograniczenia dotyczące łączenia uczniów.

W grupie międzyoddziałowej w przedszkolu liczba dzieci nie może przekroczyć 25. W grupie międzyoddziałowej lub międzyklasowej w szkole limit wynosi 28 uczniów, z wyjątkiem klas I–III szkoły podstawowej, gdzie maksymalna liczba uczniów wynosi 25. Międzyklasowe grupy mogą obejmować uczniów klas I–III, IV–VI albo VII–VIII. Ograniczenie to ma znaczenie praktyczne, bo uniemożliwia łączenie w jednej grupie dzieci z bardzo różnych etapów rozwojowych, np. uczniów klas początkowych z nastolatkami z końcowych klas szkoły podstawowej.

Ten element przepisów również był przedmiotem interwencji RPO. Pierwotnie projekt MEN dopuszczał szersze łączenie grup, co mogłoby prowadzić do sytuacji, w której dziesięciolatkowie uczyliby się religii razem z piętnastolatkami. Po uwagach rzecznika zasady zostały ograniczone do węższych przedziałów klasowych.

Co dalej z lekcjami religii w szkołach

Najważniejsze pytanie dotyczy teraz nie tylko liczby godzin religii, ale całej konstrukcji prawnej. Jeżeli rząd uzna argumenty RPO, konieczne może być przygotowanie zmian ustawowych. Wtedy Sejm musiałby zdecydować, które elementy organizacji religii w szkołach powinny zostać zapisane w ustawie, a które mogą pozostać w rozporządzeniu.

Dopóki nie ma odpowiedzi MEN i nowej decyzji rządu, szkoły działają według obecnie obowiązujących zasad: jedna godzina religii tygodniowo w szkołach, dwie godziny zajęć w przedszkolach oraz organizowanie religii i etyki co do zasady na początku albo na końcu dnia lekcyjnego. Spór konstytucyjny pozostaje jednak otwarty, a jego rozstrzygnięcie może mieć znaczenie zarówno dla uczniów i rodziców, jak i dla nauczycieli religii.